Kunstvormen blijven samensmelten. Hierdoor ontstaan er audiovisuele ervaringen die visuele kunst, technologie en geluid combineren tot boeiende installaties. Deze ervaringen verleggen de grenzen van traditionele kunstdisciplines en bieden componisten en artiesten nieuwe creatieve mogelijkheden. Dit panel, dat plaatsvond tijdens de BMIM x ADE 2024 afgelopen oktober, nodigde ons uit om dieper in te gaan op de evoluerende wereld van audiovisuele ervaringen en de creatieve mogelijkheden die ze bieden.
In dit BMIM x ADE panel:
Portrait XO is een gelauwerde, ‘multimodal’ kunstenaar en onderzoeker, bekend om baanbrekend werk met door AI gegenereerde audio. Als co-creator van Dadabots won ze de VUT Indie Awards (2021) en de Eurovision AI Song Contest (2020). Haar debuut AI-audiovisuele album ‘WIRE’ (2022) kijkt kritisch naar vooroordelen in AI en de impact daarvan op creativiteit. Ze richtte SOUND OBSESSED op, een community voor het verkennen van de samenwerking tussen mens en machine.
Merel van Helsdingen (moderator) richtte in 2020 Nxt Museum op als het eerste museum in Nederland dat gewijd is aan New Media Art, en zo de digitale en fysieke werelden met elkaar verbindt.
Het begin van Portrait XO’s audiovisuele ervaringen
Portrait XO begon haar muzikale reis met klassieke piano en viool, maar vond haar passie pas écht in elektronische muziek. Ze experimenteerde al snel met de nieuwste technologie, ontmoette in Berlijn data-wetenschappers die haar vrienden werden en leerde van hen over AI en audio. Ze gebruikt AI om muziek en audiovisuele ervaringen te creëren, waarbij ze vaak haar eigen zang en nummers als voeding voor de bots gebruikt. ‘Het was behoorlijk doe-het-zelf, vooral aan de productiekant. Ik heb flink wat ups en downs gehad bij het uitproberen van dingen. En toen was daar AI: een interessante, nieuwe opening voor mij.’
De kunstenaar vertelt hoe ze geluid en visuals combineert in haar werk met behulp van tools zoals Google Colab en AI-modellen, om meeslepende ervaringen te creëren. ‘Een van de inspirerende dingen van waar we nu staan met AI, is de vele manieren waarop we visuele werken kunnen creëren. Zelfs mijn kunstenaarsvrienden voelen hetzelfde. Je kunt snel ideeën genereren, en ik wilde altijd al visuals laten zien die mijn muziek ondersteunen.’
Ze legt uit hoe ze zich laat uitdagen door AI om een visueel beeld te creëren en daaruit inspiratie haalt, vooral als ze vastloopt: ‘Het werd een holistische manier van muziek maken door audiovisuele middelen in te zetten.’
Het werd een holistische manier van muziek maken door audiovisuele middelen in te zetten.
Trends in shows met A/V-elementen
Portrait XO deelt een voorbeeld van een project waarin ze AI gebruikte. Ze genereerde visuals op basis van dromen en nachtmerries van vreemdelingen, tijdens een residentie in Berlijn. Hoewel dit een heel specifiek voorbeeld is, legt Merel van Helsdingen uit hoe AI ook op grotere schaal een plek inneemt in de culturele samenleving. Denk aan ABBA, de groep die momenteel een hologramshow promoot, of The Sphere in Las Vegas, waar techno-artiest Anyma zijn Afterlife-show opvoert op 52.000 vierkante meter scherm.
Maar hoe ziet Portrait XO deze trend? Ziet ze dit terug in de ruimtes waarin ze optreedt? ‘Soms past niet alle elektronische muziek goed in een nachtclub, zelfs als het elementen van dance heeft. Sommige elektronische muziek, vooral in combinatie met audiovisuele show-elementen, komt beter tot zijn recht in een theater of een zittende omgeving dan in een typische club-setting. Soms resoneert het niet.’
Buiten clubs kunnen AI en muziek, of audiovisuele stukken, ook voor het ‘goede doel’ worden gebruikt. Portrait XO: ‘Er is een groot misverstand dat AI menselijke creativiteit uiteindelijk zal vervangen, maar ik geloof het tegenovergestelde: AI kan creatieve expressie versterken. Zeker als we onze angsten onder ogen zien en de mogelijkheden omarmen.’
Deze realisatie kwam toen de ‘independent artist’ enkele jaren geleden de AI for Good UN-top bijwoonde, waar ze ontdekte dat veel beleidsmakers die verantwoordelijk zijn voor cruciale beslissingen nauwelijks begrip hadden van AI. ‘Het deed me beseffen dat er een dringende behoefte is aan convergentie tussen kunst, muziek, wetenschap en technologie. Gelukkig komen er nieuwe tools op die kunstenaars in staat stellen om op innovatieve manieren met AI te werken.’
Gelukkig komen er nieuwe tools op die kunstenaars in staat stellen om op innovatieve manieren met AI te werken.
Druk jezelf op diepgaande manieren uit
Als afsluiting zegt Portrait XO tegen Nxt Museum-directeur Merel van Helsdingen: ‘Ik ben Nxt Museum dankbaar voor het creëren van een ruimte die de samensmelting van innovatie, kunst en muziek omarmt. Als muzikant die de wereld van New Media Art betreedt, vond ik het fascinerend om te navigeren tussen hedendaagse kunst en deze vorm van kunst; aangezien sommigen dat laatste nog steeds niet als serieuze kunst beschouwen. Ondanks dat blijf ik mezelf als muzikant positioneren, waarbij visuals een essentieel onderdeel zijn van mijn storytelling, zowel op als naast het podium. De beschikbaarheid van innovatieve tools en plugins stelt kunstenaars nu in staat zich op diepgaande manieren uit te drukken die resoneren met actuele en vooral mondiale uitdagingen.’