Do I Need an Agent?

Over geld, onderhandelen en de waarde van een goede vertegenwoordiger

Wanneer heb je als componist eigenlijk een agent nodig? En wat levert het op om iemand anders namens jou te laten onderhandelen? Tijdens BMIM Conference spraken componist Matthijs Kieboom en agenten Valerie Dobbelaere en Annette Gentz over de zakelijke kant van het componeren. Van moeizame gesprekken met producenten tot internationale contracten en de vraag wie er eigenlijk voor jouw belangen opkomt.

Het begon voor Matthijs Kieboom met een meningsverschil van duizend euro. Niet eens zo’n groot bedrag op het totale productiebudget, maar genoeg om de samenwerking met een producent behoorlijk te verzuren. “Op een gegeven moment dacht ik: zelfs als we hieruit komen, wil ik eigenlijk geen creatieve werkrelatie meer met deze persoon.” Het was voor de componist het moment waarop hij besefte dat hij iemand nodig had die de zakelijke gesprekken van hem kon overnemen. Niet alleen omdat hij onderhandelen vervelend vond, maar ook omdat hij naar eigen zeggen geneigd was overal ja op te zeggen. “Als iemand met een project komt, zeg ik al snel: oké, ik doe het wel. Zonder het überhaupt over geld te hebben.”

Tijdens het panel Do I Need an Agent?, onder leiding van moderator Amber Roner, vertelde Kieboom hoe zijn kijk op vertegenwoordiging sindsdien is veranderd. Samen met Valerie Dobbelaere (oprichter van het Belgische agentschap Strike A Score) en Annette Gentz (General Manager bij Universal Music Publishing Classics & Screen GSA en oprichter van Annette Gentz Music & Film Arts) ging hij in op een beroep dat in de Nederlandse mediamuzieksector nog lang niet vanzelfsprekend is.

Meer dan iemand die je contracten regelt

Een agent zoekt opdrachten, onderhandelt over vergoedingen, beoordeelt contracten en onderhoudt contacten met producenten, regisseurs en andere partijen. Maar daarmee is volgens de panelleden slechts een deel van het werk beschreven. “In de ideale wereld doe je wat de componist van je verwacht”, vertelt Gentz. Naast acquisitie en het verbinden van verschillende partijen vervult een agent volgens haar ook allerlei minder officiële rollen. Die van vertrouwenspersoon, en soms zelfs van psychologisch adviseur.

Dobbelaere ziet zichzelf vooral als sparringpartner. Niet alleen bij contractonderhandelingen, maar ook bij grotere carrièrevragen. Welke projecten neem je aan? Welke laat je lopen? En welke keuzes helpen je op de langere termijn verder? Kieboom, die inmiddels met twee agenten werkt, herkent dat. “Als componist zit je vaak alleen in je studio. Je werkt een tijdje met een regisseur, en twee weken later weer met iemand anders.” Een agent biedt daarin continuïteit en helpt om verder te kijken dan de eerstvolgende opdracht. Bovendien krijgt hij via zijn vertegenwoordigers toegang tot partijen die hij zelf minder makkelijk bereikt, zoals producenten en streamingdiensten.

De kunst van het nee zeggen

Een belangrijk voordeel van vertegenwoordiging zit volgens het panel in de afstand die een agent tot het creatieve proces heeft. Voor een componist kan een discussie over geld of rechten al snel persoonlijk worden, zeker wanneer diezelfde producent of regisseur ook degene is met wie je artistiek moet samenwerken. “Het heeft een beetje die good cop, bad cop-dynamiek”, aldus Kieboom. “Als componist wil je niet lastig zijn voor een regisseur of producent. Dus ben jij degene die overal ja op zegt.” Een agent kan juist de onderwerpen aansnijden die een componist liever uit de weg gaat. Daarbij helpt het dat agenten meerdere makers vertegenwoordigen en daardoor verschillende producties, budgetten en contractvoorwaarden met elkaar kunnen vergelijken.

Bij Strike A Score vertegenwoordigt Dobbelaere twaalf componisten uit de Benelux. Die ervaring geeft haar volgens eigen zeggen een sterkere onderhandelingspositie. Waar een individuele componist misschien voor het eerst met een bepaalde contractvoorwaarde te maken krijgt, kan zij teruggrijpen op eerdere overeenkomsten. En wanneer een producent beweert dat iets nu eenmaal de industriestandaard is, hoeft dat niet het einde van de discussie te betekenen. “We kennen wel 150 industriestandaarden”, merkt Gentz op. Zeker bij vergoedingen, eigendomsrechten en publishing is volgens haar lang niet altijd sprake van één vaste manier van werken. Voor beginnende componisten kan die kennis een groot verschil maken.

Een vak dat zijn plek nog moet veroveren

Dat componisten met een agent werken, is in Europa relatief nieuw. Waar acteurs en regisseurs al veel langer vertegenwoordigd worden, was dat voor filmcomponisten lange tijd ongebruikelijk. Gentz vertelt dat haar eigen agentschap min of meer toevallig ontstond. Eerst vroeg één componist haar om hulp, daarna volgde een ander. Langzaam groeide daar een beroep uit dat destijds in Duitsland nauwelijks bestond. Dobbelaere zag een vergelijkbare ontwikkeling in de Benelux. Toen ze vijf jaar geleden met Strike A Score begon, werden agenten door producenten nog weleens gezien als een lastige extra partij aan de onderhandelingstafel. Inmiddels merkt ze dat die houding verandert. Producenten zien steeds vaker de voordelen van een vaste gesprekspartner die de zakelijke kant begrijpt en bovendien over een internationaal netwerk beschikt.

Ook Gentz benadrukt dat een goede agent niet alleen de belangen van de componist behartigt, maar het werk voor een producent juist makkelijker kan maken. Ze komt zelf uit de filmwereld en weet daardoor hoe productiebedrijven denken, welke zorgen er spelen en waar ruimte zit voor een compromis. “Ik kan geen orkestpartituur lezen”, vertelt ze. “En dat hoeven we ook helemaal niet.” Juist haar achtergrond buiten de muziek stelt haar in staat om de wensen van componisten te vertalen naar de taal van producenten

Grotere producties, ingewikkeldere contracten

Met de opkomst van streamingdiensten is die zakelijke kennis volgens Kieboom alleen maar belangrijker geworden. Waar traditionele film- en televisieproducties jarenlang volgens betrekkelijk bekende structuren werkten, hebben internationale streamingplatforms nieuwe contractvormen en voorwaarden met zich meegebracht. “De contracten worden groter en het streaminglandschap ontwikkelt zich nog steeds”, vertelt hij. “Mijn agenten weten daar veel meer van dan ik. Ik zou gewoon zeggen: ‘Ja, ik doe het wel.'”

De contracten worden groter en het streaminglandschap ontwikkelt zich nog steeds. Mijn agenten weten daar veel meer van dan ik.

Gentz wijst daarnaast op de gevolgen voor de productiemarkt. Productiebedrijven die voorheen voornamelijk bioscoopfilms maakten, werken inmiddels ook voor streamingplatforms. Dat verandert niet alleen de financiering en distributie van producties, maar heeft volgens haar ook invloed op de soorten films die worden gemaakt en de muziek die daarvoor wordt geschreven. Als voorbeeld noemt ze documentaires, een genre dat volgens haar steeds verder onder druk komt te staan. Bij het samenstellen van een showreel voor een componist ontdekte ze onlangs dat een groot deel van diens beste werk juist uit documentaireproducties kwam. Wanneer zulke producties verdwijnen, verdwijnen daarmee ook interessante opdrachten voor componisten.

Cross-cultureel werken

Kieboom benadrukt het belang van cultureel bewustzijn bij internationale samenwerkingen. De afgelopen jaren werkte hij regelmatig aan producties in het Midden-Oosten, waaronder Saoedi-Arabië, waar de zakelijke omgangsvormen aanzienlijk verschillen van wat hij in Nederland gewend was. Kennis van lokale gebruiken en weten hoe je onderhandelingen het beste kunt aanpakken, kunnen daarbij een groot verschil maken. Zijn agent helpt hem om met die verschillen om te gaan en zorgt ervoor dat belangrijke praktische zaken, van reizen en accommodatie tot aanwezigheid bij premières en soundtrackreleases, goed in het contract worden vastgelegd.

Hoewel gesprekken met regisseurs in verschillende landen vaak vergelijkbaar verlopen, kunnen productiebedrijven heel anders te werk gaan. Zijn agent onderzoekt de lokale zakelijke gebruiken, gangbare voorwaarden en de beste manier om onderhandelingen aan te pakken. “Ik wil eigenlijk gewoon muziek maken”, geeft Kieboom toe. “Het klinkt misschien stom, maar ik wil daar allemaal niet over nadenken.”

Wanneer is het tijd voor een agent?

De voorbeelden van Kieboom laten zien dat een agent zowel financieel als strategisch veel kan betekenen. Toch is vertegenwoordiging niet uitsluitend een kwestie van meer opdrachten binnenhalen of hogere bedragen onderhandelen. Minstens zo belangrijk is de vraag hoeveel ruimte een componist zelf wil besteden aan de zakelijke kant van het vak. Voor de één horen onderhandelingen en netwerken bij het ondernemerschap. Voor de ander staan ze vooral in de weg van het werk waarvoor die ooit is begonnen: muziek maken.

Of en wanneer een agent nodig is, hangt uiteindelijk af van de componist zelf. Maar wie zijn carrière verder wil uitbouwen, krijgt vroeg of laat te maken met meer dan alleen muziek maken. Van onderhandelingen over vergoedingen en rechten tot het vinden van nieuwe opdrachten en het maken van keuzes voor de toekomst. De vraag is dan vooral hoeveel je daarvan zelf wilt blijven doen.

Tekst: Arjan Ranjbar
Foto’s: Birgit Bijl